Η θεολογία της εικόνας της Γέννησης του Χριστού

Ένα μέσο που μπορεί κάποιος να προσεγγίσει τα νοήματα των μεγάλων εορτών είναι διά των ιερών τεχνών και ειδικότερα της αγιογραφίας. Έτσι, θα προσπαθήσουμε με συντομία να ερμηνεύσουμε της εικόνα των Χριστουγέννων. Θα γίνει μέσα από την προσπάθεια αυτή να φανεί πως είναι δυνατόν μέσα σε μία εικόνα να κρύβεται όλη η θεολογία της μεγάλης αυτής Δεσποτικής εορτής. Στην προσπάθειά μας αυτή, θα μας βοηθήσει κυρίως ένα πολύτιμο πόνημα, το έργο του μοναχού Παταπίου Καυσοκαλυβίτου, με τίτλο «Διαβάζοντας την εικόνα των Χριστουγέννων».

Το πρώτο που βλέπουμε στην εικόνα είναι το σπήλαιο. Ετούτο έχει μαύρο χρώμα, ενώ το πρόσωπο του Χριστού ανοικτό και λαμπερό. Εδώ ο αγιογράφος κάνει συμβολικά μία αντίθεση, ανάμεσα στο σκότος της κοινωνίας της εποχής όπου έρχεται ο Χριστός -μιάς κοινωνίας ειδωλολατρείας και παρακμής- και στο φως, την ελπίδα που έρχεται Αυτός να δώσει.Το τοπίο όπου διαδραματίζεται το θαυμαστό αυτό γεγονός είναι λιτό. Στο κέντρο της εικόνος υψώνεται ένα βουνό, βραχώδες και συνήθως τριγωνικό, με τη βάση του τριγώνου στη γη και τις δύο άλλες συγκλίνουσες πλευρές προς τον ουρανό, ως σε άλλη Ιερουσαλήμ. Το σκοτεινόχρωμο σπήλαιο στο εσωτερικό του βουνού αυτού, όπου διαδραματίζεται το κοσμοσωτήριο γεγονός της ενανθρώπισης του Θεού, δεν προέρχεται από τα Ευαγγέλια αλλά από την παράδοση που υιοθέτησε ο ορθόδοξος πατερικός στοχασμός και καθιέρωσε η υμνολογία της εκκλησίας. Είναι αυτό το μαύρο της εσχάτης απογνώσεως του προχριστιανικού κόσμου, το οποίο όμως έρχεται τώρα να φωτισθεί από το φως του Χριστού, αφού «ο λαός ο καθήμενος εν σκότει, είδε φως μέγα». Ο Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης, συγκρίνει τη Γέννηση μέσα στο σπήλαιο, με το πνευματικό φως που άναψε μέσα στα σκοτάδια του θανάτου, που περιέβαλαν το ανθρώπινο γένος. Επιπλέον, το σπήλαιο συνδέεται και με τον Άδη που θα φωτίσει ο «Ήλιος της δικαιοσύνης».

Επίσης, μέσα στο σπήλαιο παρατηρούμε τη φάτνη, με το θείο βρέφος σπαργανωμένο, και ποτέ γυμνό, όπως στα αναγεννησιακά έργα της Δύσης. Το πρόσωπο του Θείου βρέφους έχει τη φωτεινή αγνότητα και καθαρότητα ενός κοινού παιδιού, αλλά συγχρόνως διακρίνουμε και την ενηλικιωμένη σοφία του Θεανθρώπου, η οποία με ιδιαίτερα λεπτό τρόπο απεικονίζεται στη βυζαντινή τεχνοτροπία.

Που είναι όμως τοποθετημένο το παιδί αυτό; Μα μέσα σε ένα φέρετρο! Είναι ένα σχήμα οξύμωρο· μαζί με την χαρά της Γέννησης, αποδίδεται και η πορεία αυτού του παιδιού, το οποίο γεννήθηκε για να θυσιαστεί, να πεθάνει για όλους. Και βλέπουμε πως είναι σπαργανωμένο, όπως συνήθιζαν για τους νεκρούς την εποχή εκείνη. Στα σπάργανα παρατηρούμε κάποιες ριγωτές ταινίες, ίδιες με τα σπάργανα του σαβανωμένου Χριστού. Δηλαδή αυτό το παιδί σπαργανώθηκε με σάβανο, δηλώνοντας την ιδιαιτερότητά της αποστολής του.

Ας πάμε να δούμε τώρα το πρόσωπο της Παναγίας, το οποίο είναι το μεγαλύτερο σε μέγεθος από όλα τα άλλα που απεικονίζονται. Η Παναγία δεν είναι σε στάση γυναίκας που γέννησε. Απεικονίζεται σχεδόν καθιστή, για να δηλώσει ότι η γέννηση έγινε ανωδίνως, χωρίς πόνους, παρθενικά. Κεντρικό πρόσωπο λοιπόν η Παναγία, σε Αυτήν τα οφείλουμε όλα, εκείνη έφερε το Πρόσωπο του Χριστού στον κόσμο. Η Θεοτόκος! Και είναι όντως φοβερότατο και παράδοξο το μυστήριο, πως αυτή η κοιλιά χώρεσε μέσα της Εκείνον που δεν τον χωρά ο κόσμος ολάκερος! Και θα μπορούσαμε να πούμε, ότι πρώτη αγιογράφος στάθηκε η Κυρία Θεοτόκος, όπως ψάλλουμε σχετικά την Κυριακή της Ορθοδοξίας: «ο απερίγραπτος Λόγος του Πατρός, εκ σου, Θεοτόκε, περιεγράφη σαρκούμενος». Η θέση της Παναγίας είναι εξέχουσα στην εικόνα, θέλοντας να τονίσει τον καταλυτικό της ρόλο στο έργο της σωτηρίας. Άλλωστε κατά τον Άγιο Νικόδημο τον αγιορείτη, η Παναγία κατέχει «τα δευτερεία της Αγίας Τριάδος».

Κάτι άλλο που μπορούμε να παρατηρήσουμε στην εικόνα, είναι δύο ζώα, ο βούς και ο όνος. Αυτά τα δύο είναι μια καυστική υπόμνηση για τους Εβραίους· όπως είπε ο προφήτης: «Έγνω βούς το κτισάμενον, και όνος την φάτνη του Κυρίου αυτού, Ισραήλ δε ουκ έγνω». Δηλαδή τα ζώα κατάλαβαν ποιος είναι ο Μεσσίας, και οι Ιουδαίοι περιμένουν ακόμη τον ερχομό Του. Με τον τρόπο αυτό στηλιτεύεται λοιπόν η αποστασία του εκλεκτού λαού, και δίδεται παράδειγμα προς αποφυγήν σε εμάς, ωστέ να μην Τον αρνηθούμε, αλλά να τον αναγνωρίσουμε ως αληθινό Χριστό και Μεσσία.

Ο Ιωσήφ. Ο Ιωσήφ φαίνεται σκεπτικός, ενώ κάποιος του μιλά. Αυτός είναι ο Διάβολος, ο οποίος τον έχει γεμίσει αμφιβολίες σχετικώς με το παρθενικόν της Γεννήσεως. Όπως διαβάζουμε και στον Ακάθιστό Ύμνο: «Ζάλην ένδοθεν έχων, λογισμών αμφοβόλων, ο σώφρων Ιωσήφ εταράχθη· και την άγαμόν σε θεωρών και κλεψίγαμον υπονοών, Άμεμπτε». Ο Διάβολος κρατά ένα ροζιασμένο ραβδί, το οποίο δείχνει στον Ιωσήφ, λέγοντάς του ειρωνικά, ότι, όπως εκείνο το κούτσουρο ήταν αδύνατο να βγάλει φύλλα, έτσι ήταν αδύνατο και μία παρθένος να γεννήσει. Στο πρόσωπο του Ιωσήφ, γράφει ο Ευδοκίμωφ, η εικόνα αφηγείται ένα παγκόσμιο δράμα, που αναπαράγεται διά μέσου όλων των αιώνων. Όντως, το μυστήριο του Ευαγγελίου απευθύνεται στην Πίστη του ανθρώπου. Χρειάζεται πίστη στην παρθενία της Παναγίας. Αλλά αυτό συναντά το εμπόδιο της αμφιβολίας, από τότε έως και σήμερα. Ο Ιωσήφ γίνεται το σύμβολο μιάς πάλης, ανάμεσα στη λογική και την εμπειρία, την πίστη· μια πίστη η οποία νικά τους όρους της φύσης. Τελικά όμως, ο Ιωσήφ διώχνει κάθε αμφιβολία, και γίνεται αυτός που θα υπηρετήσει με μεγάλη προσοχή και ευλάβεια το Μυστήριο της Σαρκώσεως.

Στα αριστερά της εικόνας υπάρχει ένα λουτρό. Πρόκειται για το λουτρό του θείου βρέφους από τις γυναίκες. Αυτό, εικονογραφικώς, ανάγεται στις αρχές του 8ου αιώνα, και προέρχεται από την απόκρυφη χριστιανική γραμματεία. Συμβολίζει, δε, τη Θεική συγκατάβαση για την τήρηση του νόμου· δηλαδή ότι ο Χριστός δεν είναι μόνο Θεός τέλειος, μα και άνθρωπος τέλειος. Βέβαια, κάπου χίλια χρόνια μετά (18ος αιώνας), η αναπαράσταση αυτή θεωρήθηκε μειωτική της Θεότητας, ότι δεν ταιριάζει δηλαδή αυτό για το Χριστό, αφού δεν υπήρχε αναγκη πλύσης του βρέφους. Μολαταύτα, κάποιοι εξακολουθούν να απεικονίζουν παραδοσιακά τη σκηνή αυτή της φροντίδας του μικρού Ιησού.

Στην εικόνα βλέπουμε επίσης τους Αγγέλους, τους ποιμένες, τους Μάγους που έρχονται με τα δώρα, και το αστέρι που στέκεται ψηλά και το φως του φτάνει έως και το πρόσωπο του Χριστού. Οι Άγγελοι εμφανίζονται να σκύβουν, σε στάση προσκύνησης προς το Θείο βρέφος, και όλοι στρέφονται προς το πρόσωπο του Χριστού, που αποτελεί το κέντρο της εικόνας. Ακόμη, οι Άγγελοι δίδουν την πληροφορία της Γεννήσεως στους βοσκούς, οι οποίοι και πηγαίνουν να προσκυνήσουν πρώτοι, ως αγνοί και ταπεινοί τη καρδία. Οι βοσκοί είναι «αγραυλούντες», προσέχοντας τα ποίμνιά τους μέσα στη νύχτα και παίζοντας με τους αυλούς, ενώ οι Άγγελοι, μελωδικώ τω τρόπω, υμνούν το Θεό με το γνωστό «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία». Όμως, καλεσμένοι στο λαμπρό γεγονός είναι και οι μάγοι, αυτοί που έχουν την κοσμική μόρφωση και σοφία, οι αστρονόμοι της εποχής, γιατί κανείς δεν αποκλείεται από αυτό το προσκλητήριο της χαράς. Οι μάγοι φορούν στολές και κομίζουν δώρα, φθάνουν, δε, υπό την καθοδήγηση του λαμπρού αστέρα· αστέρα που, σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο, ήσαν Άγγελος φωτεινός, ο οποίος είχε λάβει την εντολή να τους οδηγήσει έπειτα από μακρού δρόμου -ίσως δρόμου μηνών- στον τόπο της Γεννήσεως.

Αξίζει να αναφερθεί ότι με την ταυτόχρονη απεικόνιση μέσα στην ίδια σύνθεση, γεγονότων που διαφέρουν χρονικά μεταξύ τους, δίδεται μια άλλη αίσθηση του χρόνου, που είναι αποτέλεσμα της ενόρασης των Χριστουγέννων ως γεγονότος, και πέρα από την ιστορία. Βλέπουμε ταυτόχρονα την Παναγία και το Χριστό στη φάτνη την ώρα της γεννήσεως, τις αμφιβολίες του Ιωσήφ, την πλύση του βρέφους, τους μάγους που έρχονται, τους Αγγέλους που βρίσκονται εκεί, τους βοσκούς που μαθαίνουν· ουσιαστικά ο χρόνος χάνεται, γιατί το γεγονός αυτό αφορά σε κάθε άνθρωπο και σε κάθε έποχή. Υπογραμμίζεται, έτσι, με απαράμιλλη ομορφιά, η υπέρβαση του τρισδιάστατου φυσικού χώρου και χρόνου και η αναγωγή του σε ένα συνεχές «εδώ» και ένα διαρκές δοξολογικό «τώρα».

Οι ιερές τέχνες, και ειδικά αυτή της αγιογραφίας βοηθούν τον κάθε πιστό στην βίωση των εορτών. Πολλά μας προσφέρει η Εκκλησία ώστε τα Χριστούγεννα, τα Θεοφάνεια και όλες οι άλλες εορτές να γίνονται πραγματικά αιτία για την προσέγγιση του Θεού από τον άνθρωπο.

Αρχιμ. Ιάκωβος Κανάκης, Πρωτοσύγκελλος Ι.Μ. Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως

Συνεχίστε την ανάγνωση

Η αθυμία και η θεραπεία της

(Αρχιμ. Κυρίλλου Κωστοπούλου, Ιεροκήρυκος, δρ. Θ.)

Ένα βασικό πρόβλημα, το οποίο ταλανίζει τον σημερινό πολυπράγμονα και ανερμάτιστο άνθρωπο είναι η κατάσταση της αθυμίας, την οποία προσπαθεί να αντιμετωπίση, καταφεύγοντας σε ψυχιάτρους και χρησιμοποιώντας διάφορες θεραπευτικές μεθόδους η αντικαταθλιπτικά και άλλου είδους σκευάσματα.

Είναι, όμως, αυτή η λυτρωτική λύση του προβλήματος η είναι απλώς μία πρόσκαιρη ανακούφιση, αφού, όπως πολλές φορές συμβαίνει, το πρόβλημα επανέρχεται και μάλιστα με δριμύτητα, παραμένοντας αθεράπευτο;

Εξ αρχής πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι δεν ημπορούμε να φθάσουμε στην ολοκληρωτική θεραπεία ενός προβλήματος, αν δεν εντοπίσουμε την αιτία που το προκαλεί.

Ο όρος «αθυμία» προέρχεται από το στερητικό «α» και την λέξη «θυμός». Με τον όρο «θυμός» δεν εννοούμε την εμπαθή κίνηση, η οποία μας ωθεί να καταφερώμαστε εναντίον του συνανθρώπου μας, δηλαδή την οργή, αλλά εννοούμε την ζωτική ενέργεια του θυμοειδούς μέρους της ψυχής, η οποία φέρει τον άνθρωπο να βρίσκεται σε ζωηρά και ενεργητική ψυχοσωματική διάθεση. Οπότε «αθυμία» είναι η νοσηρή εκείνη κατάσταση, η οποία παραλύει τα νεύρα της ψυχής και άρα τον όλο άνθρωπο. Αυτή η παράλυση του αφαιρεί την δύναμη και την δυνατότητα να κινηθή προς τον Θεό Δημιουργό του, προς τον συνάνθρωπό του, αλλά και προς τον ίδιο τον εαυτό του, ώστε να δη τι του συμβαίνει η πως πορεύεται. Έτσι διαλύεται ως προσωπικότητα.

Πως, όμως, φθάνει ο άνθρωπος σ᾽ αυτή την επιβλαβή κατάσταση της αθυμίας η της καταθλίψεως, όπως είναι ευρύτερα γνωστή;

Συνεχίστε την ανάγνωση

Ο αναστάς Κύριος και η υπέρβαση του θανάτου

(Αρχιμ. Κυρίλλου Κωστοπούλου, Ιεροκήρυκος Ι.Μ.Πατρών)

Σήμερα σε ολόκληρη την κτίση αντηχεί το πνευματικό, μεταφυσικό, οικουμενικό, καθολικό και πανευφρόσυνο μήνυμα «Χριστός ανέστη».

Ο άνθρωπος, μετά από μία πένθιμη περίοδο και μία συνειδητή εν Χριστώ λύπη για τα πάθη και τις αμαρτίες του, τα οποία ανέβασαν τον Χριστό στον Σταυρό, λαμπροφορεί σήμερα με το πνευματικό ένδυμα του ακτίστου φωτός της Θεότητος.

Αυτός ο αναστάς Κύριος έδωσε το σώμα Του, για να ενώνωνται με αυτό, μέσω των Μυστηρίων και κυρίως μέσω του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας, όλοι οι άνθρωποι και να αποτελούν την Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία.

Καθίσταται έτσι η Εκκλησία το σταυροαναστάσιμο, μυστικό Σώμα του Θεανθρώπου αναστάντος Κυρίου.

Κατά συνέπεια, εφόσον η Εκκλησία είναι το Σώμα του Θεανθρώπου, ο Οποίος ως τέλειος Θεός είναι η πηγή όλων των αγαθών, τότε και αυτή είναι πεπληρωμένη, γεμάτη από όλα τα αγαθά. Δεν της λείπει τίποτε.

Από τον άνθρωπο, ωστόσο, λείπουν πολλά. Εισερχόμενος στο πλήρες ακτίστων δωρεών και χαρισμάτων Σώμα της Εκκλησίας μπορεί να πληρωθή, να γεμίση δηλαδή κι αυτός, από τα πολύτιμα δώρα της Αναστάσεως. Κι αυτά είναι η αγάπη, η δικαιοσύνη, η ειρήνη, η χαρά.

Συνεχίστε την ανάγνωση

Γ’ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ -ΚΥΡΙΑΚΗ ΣΤΑΥΡΟΠΡΟΣΚΥΝΗΣΕΩΣ

(Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αντινόης κ.κ. ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΟΣ)

HARD TKG - YouTubeΗ τρίτη Κυριακή των Νηστειών, είναι αφιερωμένη στην προσκύνηση του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού.  Σύμφωνα με την Ιερά Παράδοση, μετά από την σταύρωση του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, οι Θεοκτόνοι Εβραίοι για να ατιμάσουν ακόμη περισσότερο τον θάνατο του Ιησού  έθαψαν τους τρεις σταυρούς.  Κατά την περίοδο της Ιουδαϊκής επαναστάσεως του 70 μ.Χ. ο τότε στρατηγός και μετέπειτα Ρωμαίος Αυτοκράτωρ Τίτος πολιόρκησε τα Ιεροσόλυμα.  Οι πολιορκημένοι Εβραίοι στερήθηκαν από τροφές και νερό.  Η πείνα οδήγησε σε παραφροσύνη τους πολιορκημένους, οι οποίοι, για να επιζήσουν, άρχισαν να σκοτώνουν και να τρώγουν τα ίδια τα παιδιά των.  Όταν ο Τίτος κατέλαβε την πόλη και αντίκρυσε το απάνθρωπο εκείνο θέαμα, διέταξε τα στρατεύματά του να κατεδαφίσουν την πόλη και να μην αφήσουν ούτε μία πέτρα επάνω σ’ άλλη.  Έτσι, τα προφητικά λόγια του Κυρίου εκπληρώθηκαν:  «Αμήν λέγω υμίν, ου μη αφεθή ώδε λίθος επί λίθον, ος ου καταλυθήσεται» (Ματθ. 24:2) και «θυγατέρες Ιερουσαλήμ, μη κλαίετε επ’ εμέ, πλην εφ’ εαυτάς κλαίετε και επί τα τέκνα υμών.  Ιδού έρχονται ημέραι εν αις ερούσι• μακάριαι αι στείραι και κοιλίαι αι ουκ εγέννησαν, και μαστοί οι ουκ εθήλασαν» (Λουκ. 23:28-29).

Ο Σταυρός του Κυρίου παρέμεινε στην αφάνεια περίπου τρεις αιώνες και μόλις το 327 μ.Χ. η μητέρα του Αγίου Κωνσταντίνου, η Αγία Ελένη, αναζήτησε τον Τίμιο Σταυρό.  Κανείς όμως δεν γνώριζε την ακριβή τοποθεσία.  Μία εβραιοπούλα περιέγραψε κάποια τοποθεσία, όπου φύτρωνε ένα αρωματικό φυτό.  Αυτό το φυτό είναι ο βασιλικός, που σημαίνει το φυτό του βασιλέως Χριστού.  Οι στρατιώτες, αφού έσκαψαν την περιοχή βρήκαν τους τρεις σταυρούς.  Νέο πρόβλημα παρουσιάσθη:  Ποιός από τους τρεις σταυρούς είναι του Σωτήρος Χριστού;  Όλοι έμοιαζαν μεταξύ τους.  Και, ενώ όλοι διερωτώντο, μία κηδεία εξήρχετο από την πόλη.  Η Αγία Ελένη διέταξε να φέρουν το πτώμα της νεκράς και μόλις το τοποθέτησαν επάνω στο Σταυρό του Κυρίου, η νεκρά αναστήθηκε και δοξολογούσε τον Χριστό.

Συνεχίστε την ανάγνωση

Το εσωτερικό ανθρώπινο σύμπαν

Αρχιμ. Κυρίλλου Κωστοπούλου Ιεροκήρυκος Ι. Μ. Πατρών – Δρος Θεολογίας

Από την Αρχαιότητα μέχρι σήμερα φιλόσοφοι, κοινωνιολόγοι και θεολόγοι, αλλά και οι ψυχαναλυτές ασχολούνται με το τελειότερο δημιούργημα, τον άνθρωπο και ειδικότερα με τον εσωτερικό του κόσμο.

Όλοι έχουν αποφανθή ότι ο εσωτερικός κόσμος του ανθρώπου είναι ευρύτερος και δυσκολότερος «εις το κατανοηθήναι» από τον εξωτερικό.

Ο Πασκάλ έλεγε: «Το σύμπαν μας κατέχει με την έκτασίν του,εμείς το κατέχουμε με την σκέψιν μας»

Για τον λόγο αυτό οι πρωτοπόροι Έλληνες ερευνητές, όπως ο Θαλής κι ο Δημόκριτος, στράφηκαν περισσότερο προς το εξωτερικό σύμπαν, γιατί, όπως διεκήρυσσαν, αυτό είναι μικρότερο και πιο ευπρόσιτο σε σχέση με το ανθρώπινο εσωτερικό σύμπαν.

Ο Αριστοτέλης, ο οποίος υπήρξε όχι μόνον ένας άριστος φιλόσοφος, αλλά και σπουδαίος επιστήμονας, θεωρητικός και εμπειριστής, καθόρισε το ψυχολογικό δόγμα, μέσα από την ψυχολογία που εκτίθεται στο έργο του «Περί ψυχής», αλλά και σε άλλα έργα του.

Σήμερα, με την πρόοδο της ψυχολογίας του βάθους, αν και έχουμε οργανωμένη μια ανθρωπιστική έρευνα και καλύτερη αντίληψη για το ανθρώπινο βαθύτερο «είναι», η ψυχανάλυση και οι ψυχολογικές μέθοδοι, δυστυχώς δεν απέδωσαν ουσιαστικά αποτελέσματα. Μάλλον πολλές φορές προκάλεσαν και προκαλούν σύγχυση, επειδή, εν πολλοίς, αγνοούν –σχήμα βεβαίως οξύμωρο– κι αυτήν ακόμη την ψυχοσωματική μας σύνθεση και ύπαρξη.

Παρέμειναν και παραμένουν στις τεχνητές διαπιστώσεις των διαφόρων πτυχών της ζωής μας. Όταν ερευνάς κατ᾽ αυτόν τον τρόπο το ψυχολογικό βάθος της ανθρωπίνης υπάρξεως, είναι βέβαιο ότι θα οδηγηθής σε αδιέξοδο. Γι᾽ αυτόν τον λόγο βρέθηκε ο σημερινός άνθρωπος σε προσωπικά, κοινωνικά και παγκόσμια αδιέξοδα. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και μέσα στον χώρο του Ορθοδόξου «ψυχοθεραπευτηρίου», που είναι η Αγία Ορθόδοξος Εκκλησία μας.

Εκεί συνεργάζονται, συναρμονίζονται και αλληλοπεριχωρούνται το ανθρώπινο με το Θείο, το κτιστό με το άκτιστο, το γήινο με το ουράνιο, το χρονικό με το υπερχρονικό και αιώνιο. Άλλωστε ο Χριστιανισμός είναι αυτός που αποκάλυψε πρώτος το χάος του ασυνειδήτου. Για παράδειγμα ο Απόστολος Παύλος, όταν γράφη στους Ρωμαίους: «βλέπω έτερον νόμον εν τοις μέλεσί μου, αντιστρατευόμενον τω νόμω του νοός» (7, 23), αποκαλύπτει το βάθος των αρχετύπων, την κληρονομικότητά μας και τον βαθύτερο ρόλο που παίζουν όλα αυτά στην προσωπικότητά μας.

Συνεχίστε την ανάγνωση