(Αρχ. Κύριλλος Κωστόπουλος, Ιεροκήρυξ Ι.Μ. Πατρών, Δρ. Θεολογίας)

Ομιλεί σήμερα ο άνθρωπος και συνομιλεί με τον συνάνθρωπό του περί αγιότητος και αγίων.

Ο όρος «άγιος» υπάρχει από την αρχαία Ελλάδα. Ταόν ευρίσκουμε στους φιλοσόφους όπως στο]ν Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Ο Ισοκράτης αναφέρει: «Εκείνοι αγίως περί ταύτα και σεμνώς έχουσι» (Βούσιρις 25,4) εννοώντας αυτούς που έχουν ενάρετη και ηθική ζωή.

Στις αρχές των Χριστιανικών χρόνων, «άγιοι» ονομάστηκαν αυτοί οι οποίοι έδωσαν τον εαυτό τους ολοκληρωτικά στον Τριαδικό Θεό. Και τούτο διότι η λέξη «άγιος» προϋπήρχε στην παλαιά Διαθήκη. Στο Λευιτικό, μεταξύ των άλλων, λέει ο Θεός στον Μωυσή: «ότι εγώ ειμι Κύριος ο Θεός υμών και αγιασθήσεσθε και άγιοι έσεσθε ότι άγιος εγώ ειμι, εγώ Κύριος ο Θεός υμών» (Λευιτ. ια΄ 44). Στην Καινή Διαθήκη «άγιος» είναι εκείνος που έχει απόλυτη σχέση με τον Θεό. Ο Ηρώδης, μας διασώζει ο Ευαγγελιστής Μάρκος, «εφοβείτο τον Ιωάννην, ειδώς αυτόν άνδρα δίκαιον και άγιον» (Μάρκος, στ΄ 20).  

Ο όσιος Νικόδημος ο Αγιορείτης και άλλοι Πατέρες εκφράζουν και την άποψη ότι ο όρος «άγιος» προέρχεται από το στερητικό «α» και την λέξη «γη» και σημαίνει αυτόν που ανεβαίνει πάνω από τα γήινα και πρόσκαιρα, απαρνείται το κοσμικό φρόνημα και έρχεται σε κοινωνία με τον Θεάνθρωπο Κύριο, ενώνεται μετ’ Αυτού, χαριτώνεται με την Χάρη του Αγίου Πνεύματος και τοιουτοτρόπως αγιάζεται.

Στην Αγία Γραφή βλέπουμε να ονομάζονται «άγιοι» όχι μόνον αυτοί οι οποίοι τιμώνται και δοξάστηκαν υπό του Θεού και σε αυτήν την ζωή, αλλά και όλα τα αγωνιζόμενα μέλη της Εκκλησίας τα οποία κοινωνούν μετά του Θεανθρώπου Κυρίου. Ο Απόστολος Παύλος αποκαλεί τους Χριστιανούς που εδίωκε προ της επιστροφής του «αγίους»: «και πολλούς τε των αγίων εγώ εν φυλακαίς κατέκλεισα…» (Πράξεις κδ΄ 10). Ο  Θεός μας καλεί να γίνουμε άγιοι και όχι απλώς καλοί άνθρωποι ή καλοί Χριστιανοί: «Άγιοι γίνεσθε, ότι εγώ Άγιός ειμι» (Α΄ Πέτρου, α΄ 16).

Η Αγία μας Εκκλησία δεν είναι απλώς μια ουμανιστική κοινωνία καλών ανθρώπων, αλλά είναι το μυστικό Σώμα του Χριστού, που ψυχή της έχει το Πανάγιο Πνεύμα, κεφαλή της τον Θεάνθρωπο Κύριο και μέλη της τους βαπτισμένους Ορθοδόξους Χριστιανούς. Τοιουτοτρόπως, τα μέλη της δεν είναι απλώς ουμανιστές, ανθρωπιστές, αλλά είναι και πρέπει να είναι ασκητικοί, πνευματικοί, άγιοι άνθρωποι. Άγιος και αληθινό μέλος της Εκκλησίας είναι αυτός που αγωνίζεται συνεχώς εναντίον του εγωισμού του, των παθών του, των αδυναμιών και των κακών συνηθειών του· αυτός που βρίσκεται συνεχώς στον χώρο της ορθοδόξου Εκκλησιαστικής ασκήσεως, της πνευματικότητος, της προσευχής, της μυστρηριακής ζωής και της θυσιαστικής αγάπης. Ο αγώνας αυτός περιγράφεται από τον Απόστολο Παύλο στους Κολοσσαείς: «Νεκρώσατε ούν τα μέλη τα επί της γης […] απόθεσθε και υμείς τα πάντα, οργήν, θυμόν, κακίαν, βλασφημίαν […] μη ψεύδεσθε εις αλλήλους […]. Ενδύσεσθε ούν ως εκλεκτοί του Θεού άγιοι και ηγαπημένοι, σπλάγχνα οικτιρμού, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνη, πραύτητα, μακροθυμίαν, ανεχόμενοι αλλήλων […] επί πάσι δε τούτοις την αγάπην […]» (Κολοσσαείς β΄ 5-17).

Είναι λάθος η άποψη μερικών ότι η πορεία προς την Αγιότητα και άρα την λύτρωση και την σωτηρία είναι μία απλή θρησκευτικότητα και συμμόρφωση με ηθικούς κανόνες. Η πορεία προς την αγιότητα –που, σημειωτέον, υπάρχει μόνο στην Ορθόδοξη Καθολική και Αποστολική Εκκλησία- είναι ασκητική, πνευματική, μυστική, χαριτωμένη· είναι ταύτιση του θελήματός μας με το θέλημα του Θεού.

Σήμερα, δυστυχώς, ο άνθρωπος αποστασιοποιήθηκε από τον Θεό δημιουργό του και έπαυσε να πορεύεται τον δρόμο αυτόν, της Αγιότητος. Αποτέλεσμα είναι το να ζούμε σε μια κοινωνία όπου κυριαρχούν οι συγκρούσεις που πολλές φορές καταλήγουν σε φόνους, οι ανηθικότητες, οι αδικίες, οι κατατρεγμοί, οι φόβοι, οι αβεβαιότητες και οι απελπισίες, που καταλήγουν σε αυτοκτονίες.

Η μοναδική διέξοδος από όλα αυτά που προαναφέραμε και που μεταβάλλουν την ζωή του ανθρώπου σε ένα συνεχές μαρτύριο είναι η επανένωσή του με τον Θεό Πατέρα και Δημιουργό του διά της εν Χριστώ πορείας, που είναι η αγιότητα.

Του Αρχιμ. Κυρίλλου Κωστοπούλου, Ιεροκήρυκος Ι. Μ. Πατρών – Δρος Θεολογίας

Διανύουμε την Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα, κατά τις πρώτες ημέρες της οποίας, ψάλλεται το εξαποστειλάριο «Τον νυμφώνα σου βλέπω, Σωτήρ μου, κεκοσμημένον…». Ο Νυμφίος, ο «κάλλει ωραίος», έχει τον νυμφώνα Του, ο οποίος είναι το Μυστικό Του Σώμα, η Αγία Του Εκκλησία. Το κάλλος της Εκκλησίας είναι οι πράξεις του Μυστηρίου της Θείας Οικονομίας, η Γέννηση του Θεανθρώπου, το Πάθος Του, ο Σταυρός και η Ανάστασή Του.

Καλείται ο άνθρωπος να εξέλθη από τον σκοτεινό χώρο της αμαρτίας και να εισέλθη στον φωτεινό κεκοσμημένο χώρο της Εκκλησίας. Ο πιστός Χριστιανός, ο οποίος αγωνίζεται εναντίον των παθών του και των αμαρτιών του και ζη την Μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας, λαμβάνει, κυρίως με την μετοχή του στην Θεία Ευχαριστία, κατόπιν εξομολογήσεως, την Χάριν του Παναγίου Πνεύματος, καθάρεται εσωτερικώς, ενώνεται με τον Χριστό, Χριστοποιείται κατά Χάριν και μετέχει σε αυτό το κάλλος της Εκκλησίας. Διότι αυτός ο άνθρωπος βιώνει οντολογικά όλες τις πράξεις του Μυστηρίου της Θείας Οικονομίας. 

Εκείνος, αντιθέτως, που βρίσκεται μακριά από τον Χριστό και δεν πορεύεται σύμφωνα με τις εντολές Του, σύμφωνα με την διδασκαλία της  Ορθοδόξου Εκκλησίας μας, ατενίζει τον εαυτόν του και κατανοεί ότι δεν έχει το κατάλληλο ένδυμα, ώστε να εισέλθη στον Νυμφώνα του Κυρίου, την Αγία Του Εκκλησία. Και το ένδυμα αυτό είναι η καθαρότητα της ψυχής, η καθαρότητα του νού, της καρδίας, όλου του βίου. Υφαίνεται δε αυτή η καθαρότητα με την μετάνοια, την ταπείνωση, την αγνότητα, την εγκράτεια, την πίστη, την προσευχή, την αγάπη.

Πολλοί πιστεύουν ότι, εφ᾽όσον βαπτίστηκαν στο Όνομα του Τριαδικού Θεού και είναι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, ανήκουν δικαιωματικά στα τέκνα του Θεού, στα μέλη της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Αν, όμως, δεν υπάρχη η ζωή που προείπαμε, πλανώνται.

Υπάρχουν και άλλοι, οι οποίοι, αν και διατείνονται ότι είναι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, δυσκολεύονται, ωστόσο, να δηλώσουν ότι είναι μέλη της Εκκλησίας. Το να υποστηρίζη κάποιος ότι είναι Ορθόδοξος Χριστιανός, σαν να είναι οπαδός κάποιου ιδεολογήματος, είναι εύκολο. Το να δηλώση, όμως, ότι είναι μέλος της Εκκλησίας είναι δύσκολο, διότι αυτό προϋποθέτει σκληρό προσωπικό αγώνα συμπορεύσεως με τον Νυμφίο Χριστό. «Συμπορευθώμεν Αυτώ και συσταυρωθώμεν». Εάν δεν συμπορευθούμε στο Πάθος μαζί με τον Χριστό και δεν σταυρώσουμε τον παλαιό άνθρωπο «συν τοις παθήμασι και ταίς επιθυμίαις» του, δεν θα εισέλθουμε στον κεκοσμημένο νυμφώνα Του.

Πρότυπο μετανοίας για την συμπόρευση αυτή είναι η πόρνη γυναίκα, για την οποία ομιλεί σήμερα το Ευαγγελικό ανάγνωσμα και η υμνολογία της Εκκλησίας μας. Αυτή, επειδή πίστευσε και αγάπησε τον Χριστό, αποφάσισε να εγκαταλείψη την αμαρτωλή και ανήθικη ζωή της και να ακολουθήση τον Θεάνθρωπο Κύριο. Γι᾽ αυτό έλαβε την άφεση των αμαρτιών της και έγινε οπαδός του Χριστού.

Τα Θεοφάνεια ή Θεοφάνια ή γιορτή των Επιφανείων ή Αγίων Φώτων είναι μια από τις δεσποτικές γιορτές του Χριστού μας μέσα στο λειτουργικό πλαίσιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας, που γιορτάζεται στις 6 Ιανουαρίου. Είναι η τρίτη και τελευταία γιορτή του Δωδεκαημέρου. Η γιορτή αυτή είναι η αρχαιότερη μετά το Πάσχα δεσποτική γιορτή, που άρχισε κατά το 2ο αιώνα μ.Χ. και συνδέεται με την αποκάλυψη του Θεού, δηλαδή τη φανέρωση του ενός Τριαδικού Θεού στην ενανθρώπηση του Υιού του Θεού και Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Είναι η αρχή της δημόσιας φανέρωσης της ένσαρκης οικονομίας του Υιού του Θεού, που συνδέεται με τη βάπτιση Tου στον Ιορδάνη από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή.

Στους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού η Μητρόπολη των Εορτών, τα Χριστούγεννα, και τα Θεοφάνεια γιορτάζονταν μαζί. Τον 4ο αιώνα μ.Χ., όμως, τα Χριστούγεννα χωρίστηκαν από τα Θεοφάνεια και αποτέλεσαν ιδιαίτερη Δεσποτική γιορτή, που γιορτάζεται στις 25 Δεκεμβρίου.

Η αρχή της γιορτής είναι ανάλογη με τη γιορτή των Χριστουγέννων. Στις 6 Ιανουαρίου, οι Εθνικοί της Αιγύπτου και Αραβίας γιόρταζαν το χειμερινό ηλιοστάσιο, το οποίο κατά τους αρχαίους υπολογισμούς συνέπιπτε με την 6η Ιανουαρίου. Στους ψεύτικους Θεούς των ειδωλολατρών, η Χριστιανική Εκκλησία πρόβαλε τον αληθινό Θεό, Βασιλέα Χριστό, τα αληθινά Θεοφάνεια. Επίσης, τη λατρεία του ήλιου, που νικά κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο το σκοτάδι της νύχτας, αντικατέστησε με τη λατρεία του αληθινού ήλιου, του Χριστού, μεσσία και λυτρωτή, που κατά τον Ησαΐα ανέτειλε στο εν σκότει και σκιά θανάτου καθήμενο κόσμο.

Η φωνή του Πατέρα, που ακούγεται κατά τη βάπτιση του Χριστού υποδηλώνει την ενθρόνισή Του, ως του μόνου και αληθινού Βασιλέως και Κυρίου της ανθρωπότητας. Στον Ιορδάνη ποταμό, ο Χριστός αγίασε τα ύδατα, ώστε να γίνουν, σύμφωνα και με τον Άγιο Ιωάννη Χρυσόστομο σε ομιλία του για τον Μεγάλο αγιασμό στη γιορτή των Θεοφανείων, κατά την επίκληση του Αγίου Πνεύματος και τον καθαγιασμό του ύδατος από τον ιερέα …πηγή αφθαρσίας, αγιασμού δώρον, λυτήριo (συγχωρητικό) αμαρτημάτων, αλεξιτήριο (φάρμακο) νοσημάτων, δαίμοσιν ολέθριον (εξολοθρευτικό δαιμόνων). Στους πρώτους μάλιστα Χριστιανικούς αιώνες, την ημέρα των Θεοφανείων γινόταν και ο φωτισμός, δηλαδή το βάπτισμα των κατηχουμένων, από το οποίο η γιορτή των Θεοφανείων ονομάστηκε και γιορτή των Φώτων.